Rozkład ciężaru dowodu w sprawie przeciwko członkowi zarządu spółki z o. o.

Rozkład ciężaru dowodu (czyli okoliczności, które każda ze stron powinna udowodnić w toku procesu) w sprawach przeciwko członkom zarządu regulowany jest przez Przepisy Kodeksu spółek handlowych w sposób korzystny dla wierzycieli spółki. Wierzyciel musi bowiem wykazać, że jego wierzytelność stwierdzona jest tytułem egzekucyjnym (zwykle jest to prawomocny wyrok lub nakaz zapłaty), a ponadto jakie osoby wchodziły w skład zarządu spółki w okresie istnienia zobowiązania oraz bezskuteczność prowadzenia egzekucji przeciwko spółce.

Oznacza to, że w sprawie przeciwko członkom zarządu sąd nie będzie badał tego, czy dane zobowiązanie powstało oraz jaka jest jego wysokość, a także czy spółka ponosi za nie odpowiedzialność. Stanowi to duże ułatwienie dla wierzycieli. Posiadając prawomocny wyrok wydany przeciwko spółce z o.o., postanowienie komornika o umorzeniu postępowania egzekucyjnego, z którego wynika, że pomimo prowadzenia egzekucji ze wszystkich składników majątku spółki nie udało się zaspokoić roszczenia oraz dokumenty świadczące o wyborze danych osób na członków zarządu, wierzyciel ma duże szanse na wygranie procesu.

Sytuacja prawna członków zarządu

Dużo gorzej przedstawia się pozycja procesowa członków zarządu. To oni muszą wykazać, że nie ma podstaw do przypisania im odpowiedzialności za długi spółki. Jest to dodatkowo utrudnione, gdyż Kodeks spółek handlowych przewiduje okoliczności wyłączające odpowiedzialności członków zarządu. Należą do nich:

  • złożenie we właściwym czasie wniosku o ogłoszenie upadłości lub w tym samym czasie uzyskanie postanowienia o otwarciu postępowania restrukturyzacyjnego albo o zatwierdzeniu układu w postępowaniu w przedmiocie zatwierdzenia układu,
  • brak winy w niezgłoszeniu wniosku o ogłoszenie upadłości,
  • brak szkody wierzyciela pomimo niezgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości oraz nie wydania postanowienia o otwarciu postępowania restrukturyzacyjnego albo niezatwierdzenia układu w postępowaniu w przedmiocie zatwierdzenia układu.

Poza tymi przypadkami członkowie zarządu mogą podnosić zarzut przedawnienia lub potrącenia. Do potrącenia mogą być jednak przedstawiane tylko wierzytelności, które przysługują członkom zarządu osobiście. Nie mogą oni powoływać się na wierzytelności, które przysługują samej spółce.

Rozkład ciężaru dowodu

Rozkład ciężaru dowodowego jest niekorzystny dla członków zarządu. Bardzo często, aby uniknąć odpowiedzialności będą musieli oni powołać dowód z opinii biegłego z zakresu rachunkowości i wyceny majątku spółek. Koszt przeprowadzenia takiego dowodu to zwykle kilka tysięcy złotych i – przynajmniej początkowo – w całości obciąża członków zarządu. Duże trudności w wykazaniu braku swojej odpowiedzialności mogą mieć osoby, które nie wchodzą już w skład zarządu spółki oraz nie są jej wspólnikami. Nie mają one bowiem dostępu do dokumentacji księgowej, a jej uzyskanie często jest utrudnione. Nierentowne spółki są bowiem przedmiotem obrotu, a nowi wspólnicy niekoniecznie nabywają je w celu kontynuowania prowadzonej przez nie działalności.

Utrata dokumentów związanych z działalnością spółki uniemożliwia członkom zarządu wykazanie jej sytuacji finansowej, co zwykle jest warunkiem zwolnienia ich z odpowiedzialności za długi spółki. Podsumowując należy uznać, iż w procesie przeciwko członkom zarządu spółki sytuacja wierzyciela jest dużo korzystniejsza od sytuacji dłużnika głównie z uwagi na rozkład ciężaru dowodowego. Warunkiem wygranej jest jednak przedstawienie przez wierzyciela odpowiednich dowodów.

Wykazanie bezskuteczności egzekucji

Jednym z warunków dochodzenia roszczeń od członków zarządu spółki jest wykazanie bezskuteczności prowadzenia egzekucji z jej majątku. Innymi słowy najczęściej niezbędne jest oddanie sprawy przeciwko spółce do komornika, który po przeprowadzeniu postępowania egzekucyjnego ustali, że spółka nie posiada żadnego majątku.

Nie jest to jednak jedyny sposób udowodnienia braku posiadania przez spółkę aktywów, które pozwoliłyby jej na wykonanie ciążących na niej zobowiązań. Brak majątku spółki można udowodnić wszystkimi możliwymi sposobami. Do najczęstszych z nich należą:

Umorzenie egzekucji z uwagi na jej bezskuteczność

Nie jest przy tym istotne czy egzekucja była prowadzona przez komornika czy też przez organ administracyjny. Postanowienie to nie musi zostać wydane w postanowieniu wszczętym na wniosek wierzyciela, który obecnie domaga się zapłaty długów spółki od członka jej zarządu. Dokument ten może pochodzić z postępowania wszczętego na wniosek innego wierzyciela spółki. Ważne jest jednak, by wynikało z niego, że egzekucja została umorzona z uwagi brak jakichkolwiek środków umożliwiających zaspokojenie wierzyciela.

Dowodem takim nie będzie postanowienie o umorzeniu egzekucji na wniosek wierzyciela lub umorzenie z powodu braku dokonania przez wierzyciela czynności potrzebnej do dalszego prowadzenia postępowania. Pamiętać również należy, że uzyskanie postanowienia o bezskuteczności egzekucji nie będzie stanowiło podstawy do uznania odpowiedzialności członków zarządu za długi spółki w przypadku, gdy wierzyciel opóźnił się ze wszczęciem egzekucji.

Jeśli zatem pomimo uzyskania korzystnego rozstrzygnięcia przed sądem sprawa została skierowana do komornika po kilku latach, postanowienie stwierdzające brak majątku spółki może nie rodzić odpowiedzialności członków zarządu. Może się bowiem okazać, że w przypadku wszczęcia egzekucji niezwłocznie po zakończeniu postępowania sądowego, wierzyciel uzyskałby zaspokojenie z majątku spółki. Członkowie zarządu nie ponoszą odpowiedzialności za opieszałość wierzyciela.

Wykaz majątku spółki, z którego wynika, że nie posiada ona jakiegokolwiek majątku

Wykaz majątku składany jest w postępowaniu wszczynanym na wniosek wierzyciela spółki, którego celem jest ustalenie składników majątkowych spółki. Jeżeli w postępowaniu tym spółka oświadczy, iż nie posiada żadnego majątku, wówczas stanowić to będzie dowód, że kierowanie egzekucji do jej majątku okaże się bezskuteczne.

Postanowienie sądowe oddalające wniosek o ogłoszenie upadłości

Dotyczy to wyłącznie przypadku oddalenia wniosku z uwagi na fakt, iż majątek niewypłacalnego dłużnika nie wystarcza na zaspokojenie kosztów postępowania lub wystarcza jedynie na pokrycie tych kosztów, albo w razie stwierdzenia, że majątek dłużnika jest obciążony hipoteką, zastawem, zastawem rejestrowym, zastawem skarbowym lub hipoteką morską w takim stopniu, że pozostały jego majątek nie wystarcza na zaspokojenie kosztów postępowania. Ogłoszenie upadłości świadczy bowiem, że chociaż spółka stała się niewypłacalna, to jej majątek wystarcza na przynajmniej częściowe zaspokojenie niektórych wierzycieli. Do czasu zakończenia postępowania upadłościowego nie jest zatem wiadome, czy wierzyciel zostanie zaspokojony z majątku spółki, a jeśli tak, to w jakim zakresie, a co za tym idzie, nie można ustalić, do jakiego stopnia wierzyciele spółki zostali pokrzywdzeni i w konsekwencji do jakiej kwoty za jej długi odpowiedzialność ponosić będą członkowie zarządu spółki.

Postanowienie o zakończeniu postępowania upadłościowego

W sytuacji gdy nie wszyscy wierzyciele zostali zaspokojeni pomimo wykonania ostatecznego planu podziału.

Bilans majątku spółki lub jej księgi handlowe, z którego wynika, iż nie posiada ona żadnego majątku.

 

Jeśli zainteresował Cię ten artykuł, sprawdź jaki jest zakres odpowiedzialności członków zarządu.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *