Niedozwolone opłaty likwidacyjne

Zgodnie z art. 3851 § 1 k.c. postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne). Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. Czy więc na tej podstawie będą również niedozwolone opłaty likwidacyjne?

Wyżej przytoczony przepis ma szczególne znaczenie dla osób, które zawarły umowę ubezpieczenia na życie z ubezpieczeniowym funduszem kapitałowym. W ogólnych warunkach ubezpieczenia dotyczących tych umów zwykle zawarte są regulacje odnoszące się do opłaty likwidacyjnej. Nie jest przy tym istotne jak dokładnie opłata taka zostanie nazwana. Niekiedy są to opłaty z tytułu wykupu lub opłaty operacyjne. Istotna jest to, że na podstawie takich zapisów towarzystwo ubezpieczeń nabywa prawo do naliczenia klientowi opłaty za to, że rozwiązał umowę przed końcem okresu, na który została ona zawarta. Niekiedy w umowach brak jest zapisów o wprowadzeniu opłat likwidacyjnych. Wówczas wprowadzane są zapisy, na mocy których towarzystwo ubezpieczeń, w przypadku wypowiedzenia umowy, zobowiązane jest do zwrotu jedynie części wpłaconych przez klienta środków.

Klauzule niedozwolone niewiążące dla konsumenta

Czy postanowienia takie mogą zostać uznane za klauzule niedozwolone i w konsekwencji za niewiążące dla konsumenta? Uzależnione jest to od wystąpienia kilku okoliczności. Przede wszystkim klientem towarzystwa ubezpieczeń musi być konsument. Nie oznacza to, że spod ochrony wyłączone są np. osoby prowadzące jednoosobową działalność gospodarczą. Za konsumenta uważa bowiem się osobę fizyczną dokonującą z przedsiębiorcą czynności prawnej niezwiązanej bezpośrednio z jej działalnością gospodarczą lub zawodową. Dla przykładu, jeżeli klient towarzystwa ubezpieczeń prowadzi działalność gospodarczą w postaci warsztatu samochodowego będzie uznany w tym przypadku za konsumenta. Zawarcie umowy z ubezpieczycielem nie jest związane bezpośrednio z jego działalnością gospodarczą. Odmiennie sytuacja mogła by wyglądać w przypadku brokerów ubezpieczeniowych, czy doradców inwestycyjnych. Każdy przypadek musi być analizowany indywidualnie. Posiadanie wpisu w CEIDG nie pozbawia możliwości wykazywania, że zapisy niedozwolone opłaty likwidacyjne stanowią klauzule niedozwolone.

Postanowienia dotyczące opłat likwidacyjnych, aby mogły zostać uznane za niedozwolone postanowienia umowne, nie mogą być indywidualnie uzgodnione z klientem. Nieuzgodnione indywidualnie są te postanowienia umowy, na których treść konsument nie miał rzeczywistego wpływu. W szczególności odnosi się to do postanowień umowy przejętych z wzorca umowy zaproponowanego konsumentowi przez towarzystwo ubezpieczeń lub zawarte w takim wzorcu.

Indywidualne uzgodnienia

W tym zakresie wprowadzona została korzystna dla konsumentów regulacja. Obowiązek udowodnienia uzgodnienia z klientem tych zapisów spoczywa na tym, kto w toku procesu powołuje się na tę okoliczność. Prawie zawsze będzie to towarzystwo ubezpieczeń. To ono zmuszone będzie do udowodnienia, że zapisy dotyczące opłaty likwidacyjnej uzgodnione zostały z klientem w drodze indywidualnych negocjacji.

Niezbędne jest również przekonanie sądu, że dany zapis jest sprzeczny z dobrymi obyczajami oraz rażąco narusza interesy konsumenta. Oceniając sprzeczność postanowienia z dobrymi obyczajami należy zastanowić się, czy w przypadku, gdyby towarzystwo ubezpieczeń traktowało konsumenta w sposób sprawiedliwy mogłoby liczyć na jego zgodę w zakresie wprowadzenia obowiązku uiszczenia opłaty likwidacyjnej w przypadku rozwiązania umowy przed upływem terminu, na który została ona zawarta. Z kolei postanowienie rażąco narusza interesy konsumenta jeśli wprowadza ewidentną dysproporcję w relacjach między stronami.

Niedozwolone opłaty likwidacyjne?

Przy ocenie, czy regulację dotyczącą opłaty likwidacyjnej można uznać za klauzulę niedozwoloną pomocne jest skorzystanie z katalogu niedozwolonych postanowień umownych uregulowanego w Kodeksie cywilnym. Z katalogu tego wynika, iż niedozwolone jest stosowanie zapisów, które wyłączają obowiązek zwrotu konsumentowi uiszczonej zapłaty za świadczenie niespełnione w całości lub części, jeżeli konsument zrezygnuje z zawarcia umowy lub jej wykonania.

Nie mogą zostać uznane za klauzule niedozwolone postanowienia określające główne świadczenia stron umowy. Towarzystwa ubezpieczeń często uznają zapisy dotyczące opłaty likwidacyjnej właśnie jako takie postanowienia umowy powołując się na przepisy ustawy o działalności ubezpieczeniowej, które określają niezbędne elementy, jakie powinna zawierać umowa ubezpieczenia na życie. Ustawa ta dotyczy jednak ustalenia w umowie zasad ustalenia wartości wykupu nie zaś samej wartości wykupu. Ponadto już sama nazwa „opłata likwidacyjna” wskazuje, że regulacja ta ma charakter dodatkowy i nie dotyczyła ona głównego świadczenia stron.

W przypadku, gdy dane postanowienie cechuje się opisanymi wyżej elementami może być uznane za klauzulę niedozwoloną. Skutkuje to brakiem związania konsumenta jego treścią. Skutek taki istnieje z mocy prawa i działa on z mocą wsteczną. Oznacza to, że uznaje się, iż zapis dotyczący opłaty likwidacyjnej nigdy nie został wprowadzony do umowy. Towarzystwo ubezpieczeń nie może się powoływać na jego treść. Jeśli opłata likwidacyjna została już naliczona i potrącona ze składek wpłaconych przez klienta towarzystwo ubezpieczeń staje się bezpodstawnie wzbogacone i powinno dokonać zwrotu jej równowartości.

Zainteresował Cię ten wpis? Zobacz jak odzyskaliśmy opłatę likwidacyjną.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *